از یک مبتدی تا کارشناس ساعت تنها در ۶ گام!
سلام به علاقهمندان به دنیای ساعت و کسانی که دوست دارند یکی از آنها شوند!
به اولین بخش از یک مجموعهی ششقسمتی خوش آمدید که قرار است شما را به یک کارشناس واقعی ساعت تبدیل کند.
در پایان این سری، شما تمام دانشی را که برای ورود به دنیای ساعتهای لوکس نیاز دارید، در اختیار خواهید داشت.
حتی اگر همین حالا هم از خبرههای این حوزه هستید، قول میدهم که حوصلهتان سر نرود.
بیایید شروع کنیم!
ساعتهای مچی در گذر زمان – مروری کوتاه
خیلی از افراد وقتی برای اولین بار با یک ساعت مکانیکی لوکس روبهرو میشوند، دقیقاً زمانی نفسشان بند میآید که به صفحهی ساعت نگاه میکنند.
از آنجایی که همهی ما با این ذهنیت بزرگ شدهایم که ساعت باید "تیکتیک" کند، دیدن اینکه عقربهی ثانیهشمار تقریباً روان و بیوقفه حرکت میکند، عجیب به نظر میرسد.
انگار عقربه بهصورت معلق روی صفحه حرکت میکند، اما در واقع در پرشهای بسیار ریز روی خط ثانیه جلو میرود.
برای درک این عملکرد، بهتر است ابتدا بفهمیم چرا بیشتر ساعتهایی که امروزه روی مچها، دیوار آشپزخانه، کلاس درس یا ادارهها دیده میشوند، هر ثانیه یک تیک میزنند.
کلمهی کلیدی در اینجا "کوارتز (Quartz)" است.
اگرچه کوارتز بهظاهر تنها یک ماده معدنی ساده است، اما کریستال آن داخل ساعت قادر است با فرکانس بسیار بالایی نوسان کند.
به زبان سادهتر، انرژی این نوسانها از یک باتری و مدار متصل به آن تأمین میشود.
قاعده کلی این است: هرچه فرکانس نوسان بالاتر باشد، دقت حرکت ساعت بیشتر است.
فرکانس نوسان معمولی کریستال کوارتز معمولاً ۳۲٬۷۶۸ هرتز است.
مدار موجود، از این فرکانس پایهی بسیار بالا، فرکانسی برابر با ۱ هرتز تولید میکند.
این فرکانس سپس یک موتور پلهای را فعال میکند که عقربهی ثانیهشمار را ۶۰ بار در دقیقه حرکت میدهد.
در مقایسه، یک موتور مکانیکی استاندارد با تنها ۴ هرتز یا ۲۸٬۸۰۰ نیمنوسان در ساعت کار میکند.
تیک زدن بهظاهر کندتر ساعت کوارتز در مقایسه با حرکات سریع و پرشدار ساعت مکانیکی در واقع تلقینی و فریبنده است.
وقتی Seiko جهان را تغییر داد: انقلاب کوارتز
در سال ۱۹۶۹، کمپانی ژاپنی Seiko اولین ساعت مچی کوارتزی را معرفی کرد.
این اقدام، تحولی انقلابی در دنیای ساعتسازی بود.
از این پس، تولید ساعت آسانتر، سریعتر و ارزانتر شد.
ساعتهای کوارتز از نظر دقت بسیار بهتر از ساعتهای مکانیکی بودند و نمادی از پیشرفت تکنولوژی به شمار میرفتند.
ساعتهای مکانیکی و دستساز به ناگاه از مد افتادند.
صنعت ساعتسازی سنتی عملاً نابود شد.
بسیاری از برندهای بزرگ سقوط کردند. برخی توانستند با تولید ساعتهای کوارتزی خود را وفق دهند، برخی دیگر هرگز بازنگشتند.
به این دوره تاریخی، در غرب «بحران کوارتز (Quartz Crisis)» و در آسیا «انقلاب کوارتز (Quartz Revolution)» گفته میشود.
البته این بستگی به نگاه ناظر دارد. واقعیت این است که ساعتهای مکانیکی امروز احیا شدهاند و حتی با سرعتی بیشتر از گذشته در حال رشد هستند.
یکی از دلایل این رشد، تمایل مردم به بازگشت به هنرهای دستی، کیفیت ماندگار و زیباییهای مکانیکیست.
جذابیت ساعتهای مکانیکی – چطور کار میکنند؟ قلب تپنده درون آنها
امروزه، هنر ساعتسازی مکانیکی همچنان زنده و پررونق باقی مانده است.
در این بین، دو نوع مکانیزم اصلی نقش کلیدی دارند:
-
کوک دستی (Manual winding)
-
کوک اتوماتیک (Automatic winding)
توضیح تمام چرخدندهها و قطعات داخلی یک ساعت فراتر از حوصله این مقاله است،
اما عملکرد کلی یک ساعت مکانیکی را میتوان با چند واژهی کلیدی ساده بهخوبی درک کرد.
فنر اصلی (Mainspring)
درون قطعهای به نام بشکه (Barrel)، فنر اصلی قرار دارد که توسط یک مکانیزم کوک، فشرده و شارژ میشود.
ویژگی طبیعی یک فنر این است که میخواهد انرژی ذخیرهشدهاش را با سرعت بالا آزاد کند.
برای جلوگیری از این اتفاق، مکانیزمی به نام سیستم فرار یا گریز (Escapement) بهصورت تدریجی این انرژی را آزاد میکند.
چرخ تعادل (Balance Wheel)
اندازه و زمانبندی آزادسازی انرژی توسط چرخ تعادل تنظیم میشود.
این چرخ خود یک عضو مرتعش دائمی است که از فنر نوسانی و یک چرخ تشکیل شده و نقش قلب تپندهی ساعت مکانیکی را دارد.
تنها در صورتی که فرکانس نوسان چرخ تعادل همواره ثابت و بالا باشد، انرژی از بشکه فنر بهصورت پیوسته و کنترلشده آزاد میشود.
این انرژی، از طریق مجموعهای از چرخدندههای کوچک، به اجزای مختلف منتقل شده و در نهایت منجر به نمایش صحیح زمان میشود.
کوک دستی
اگر فنر اصلی با چرخاندن تاج (Crown) کوک شود، به آن موتور دستی (Manual winding) میگویند.
زمانی که کشش فنر کم شود یا ساعت کاملاً متوقف شود، کاربر باید مجدداً آن را دستی کوک کند.
برخی افراد این فرآیند را بخشی از روال صبحگاهی خود میدانند.
کوک کردن و بستن ساعت باعث ایجاد رابطهای آگاهانه و احساسی بین فرد و این قطعهی هنری میشود.
کوک اتوماتیک
در مقابل، بعضی افراد این روند را خستهکننده میدانند و ترجیح میدهند صبح ساعت را فقط از روی میز بردارند و ببندند.
اینجاست که ساعتهای اتوماتیک وارد عمل میشوند.
این ساعتها از طریق یک وزنهی نوسانی (Rotor) که در داخلشان تعبیه شده، انرژی خود را از حرکات روزمرهی مچ دست دریافت میکنند.
در واقع، انرژی حرکتی بدن به انرژی مکانیکی تبدیل میشود.
نکته مهم این است که تقریباً همهی ساعتهای اتوماتیک مدرن، قابلیت کوک دستی با تاج را هم دارند.
پس اگر ساعتتان متوقف شود، لازم نیست آن را تکان بدهید، بلکه میتوانید با چرخاندن تاج، آن را دوباره راهاندازی کنید.
کدام موتور مناسب من است؟ موتور کوارتز
در بخشهای قبلی، با سه نوع اصلی مکانیزم محرک در ساعتهای مچی آشنا شدیم.
حالا که قصد دارید وارد دنیای گستردهی ساعتهای لوکس شوید، بهتر است در ابتدا مشخص کنید از ساعتتان چه انتظاری دارید.
نخست، به معرفی کوارتز میپردازیم.
این ساعتها با باتری کار میکنند، و حرکت عقربهها در آنها همواره دقیق است.
بهعلاوه، معمولاً قیمت پایینتری دارند (گرچه ساعتهای کوارتز لوکس و گرانقیمت هم در بازار موجودند).
علاوه بر این، ساعتهای کوارتز بسیار مقاومتر هستند:
-
در برابر میدانهای مغناطیسی حساس نیستند
-
نسبت به ضربه یا تغییر دما تقریباً غیرقابل نفوذ هستند
هزینهی نگهداری کمتر
هزینههای نگهداری ساعتهای کوارتز، بهطور قابلتوجهی از ساعتهای مکانیکی پایینتر است.
حتی در مدلهای پیچیده مانند:
-
کرنوگرافها (Chronographs)
-
ساعتهای دارای تقویم یا چند منطقه زمانی (Time Zone Complications)
اگر این مدلها از نوع کوارتز باشند، هم در خرید و هم در نگهداری ارزانتر و بادوامتر هستند.
ساعتی برای استفادهی روزمره، بدون دردسر
ساعتهای کوارتز ایدهآل برای کسانیاند که یک ساعت آمادهی استفاده میخواهند.
مطابق شعار معروف:
"تنظیمش کن و فراموشش کن!" (Set it and forget it)
این ساعتها همیشه دقیق هستند و حتی در سختترین شرایط هم عملکرد خود را حفظ میکنند.
همچنین، ساعت کوارتز یک روش عالی برای تجربهی پوشیدن یک ساعت باکیفیت و روزمره با قیمتی منطقی است.
در عین حال، شما را با حس خوب همراه داشتن یک ساعت قابلاعتماد در طول روز آشنا میکند.
درباره موتور کوارتز: یک بازنگری منصفانه
با این حال، مهم است بدانید که عبارت "موتور مکانیکی" لزوماً به معنای کیفیت بالاتر نیست.
به همان ترتیب، "ساعت کوارتز" نیز بهطور خودکار نشاندهندهی کیفیت پایینتر نیست.
برای مثال، شرکت ژاپنی Seiko که مخترع موتور کوارتز برای ساعتهای مچی محسوب میشود، امروزه در زیرمجموعهی لوکس خود یعنی Grand Seiko، ساعتهای کوارتز بسیار سطح بالا تولید میکند.
این ساعتها اگرچه با باتری کار میکنند، اما هیچ شباهتی به ساعتهای باتریخور معمولی فروشگاههای زنجیرهای یا سوپرمارکتها ندارند.
دقت و ظرافتی همپایه با مکانیکیها
ساعتهای کوارتز لوکس همچون نمونههای مکانیکی خود:
-
با دقت بالا و بینظیر طراحی و ساخته میشوند
-
با جزئینگری و ظرافت فراوان مونتاژ میشوند
-
از نظر دقت، بسیاری از ساعتهای کوارتز معمولی را کاملاً پشت سر میگذارند
با اینکه ساعتهای کوارتز بخشی جداییناپذیر از تاریخ این سرگرمی جذاباند، بسیاری از افراد هنوز با نگاه تحقیرآمیز به آنها مینگرند و بهنادرست آنها را بیارزش میدانند.
برای کسانی که دنبال تأیید دیگران نیستند
اگر جزو آن دسته از افراد هستید که اهمیتی به تأیید گرفتن از اطرافیانتان نمیدهید، و میتوانید با اعتماد به نفس، نگاههای شکبرانگیز را با لبخند پاسخ دهید، یک ساعت کوارتز میتواند انتخابی عالی برایتان باشد.
ارزش واقعی این ساعتها تنها توسط علاقهمندان آگاه و حرفهای درک میشود، و از تجربه شخصی نویسنده:
«بسیاری از کلکسیونرهای حرفهای، حداقل یک ساعت کوارتز در مجموعهشان دارند.»
برندهای برتر با مدلهای کوارتز لوکس
اصلاً تصادفی نیست که برندهایی مانند:
-
Grand Seiko
-
Omega
-
Patek Philippe
-
Jaeger-LeCoultre
-
Cartier
-
FP Journe
و بسیاری دیگر، سالهاست که مدلهای کوارتز لوکس را در مجموعههای خود دارند.
حتی برند افسانهای Rolex با نشان تاج معروفش، برای چند دهه ساعت باتریخور Oysterquartz را تولید میکرد که امروز ارزش کلکسیونی بسیار بالایی دارد.
تفاوتهای کیفی در دنیای ساعتهای کوارتز را دست کم نگیرید
نکتهای که باید به آن توجه کرد، این است که در دنیای ساعتهای کوارتز، تفاوت کیفی قابلتوجهی وجود دارد.
دلیلش این است که موتورهای باتریخور در طیف گستردهای از قیمتها، حتی در ردهی ساعتهای لوکس، استفاده میشوند.
✅ توصیه میشود همیشه به دنبال ساعتهایی با موتور کوارتز ژاپنی یا سوئیسی از برندهای معتبر باشید.
ساعتهای کوارتز: مناسب برای افراد عملگرا
ساعتهای کوارتز گزینهای ایدهآل برای افراد عملگرا هستند؛
کسانی که به دنبال همراهی قابلاعتماد در تمام موقعیتهای روزمره هستند.
همچنین این ساعتها برای افرادی که میخواهند به مجموعه خود یک ساعت چندکاره و همهفنحریف اضافه کنند، توصیه میشود.
در دنیای ساعتهای کوارتز لوکس، پیچیدگیهای (Complications) هیجانانگیزی وجود دارد که در برابر هزینهای که میپردازید، ارزش بسیار بالایی ارائه میدهند.
ℹ️ نکته جالب: نویسنده میگوید:
«من سالهاست که در مواقع اضطراری به ساعت Casio G-Shock خودم اعتماد کردهام و هرگز مرا ناامید نکرده است.»
کدام نوع موتور مناسب من است؟ مکانیزم کوک دستی (Manual Winding)
همانطور که قبلاً اشاره شد، کوک دستی یک روش کلاسیک برای جان بخشیدن به ساعتتان است.
در واقع، این تقریباً تنها راه تعامل مستقیم و منظم با ساعت مکانیکیتان است – بهجز زمانی که ساعت شما عملکردهای پیچیدهتری دارد (که در بخشهای آینده بررسی خواهد شد).
کوک دستی، سنتیترین روش تأمین انرژی ساعت است.
با چرخاندن تاج (Crown)، فنر اصلی درون بشکه (Barrel) کوک میشود و انرژی لازم را ذخیره میکند.
کسی که حتی یکبار ساعت مچیاش را دستی کوک کرده باشد، احتمالاً میتواند درک کند که این فرآیند چقدر لذتبخش و جذاب است.
کوک کردن، یک تجربه حسی و مکانیکی
مقاومت نرم و صدای آرام چرخدندهها، مکانیزم را برای کاربر قابل لمس میکند.
وقتی عقربهی ثانیه شروع به حرکت میکند، این صحنه همیشه باعث میشود برای لحظهای مکث کنم و در سکوت، محو تماشا شوم.
قبل از اختراع سیستم کوک اتوماتیک در سال ۱۹۲۳، کاملاً طبیعی بود که فرد در بازههای زمانی منظم، ساعتش را کوک کند.
این کار، برای حفظ دقت ساعت بسیار مهم بود، چراکه فنری که کاملاً کوک شده با فنری که شُل است، انرژی را بهصورت متفاوتی آزاد میکند.
بنابراین، بسیار مهم بود که همیشه مقدار معینی از کشش در فنر وجود داشته باشد تا دقت ساعت حفظ شود.
با وجود انقلاب کوک اتوماتیک، کوک دستی هنوز زنده است
با انقلاب کوک اتوماتیک از طریق روتور که پیشتر به آن اشاره شد، این فناوری بهسرعت به استاندارد طلایی در ساعتهای مچی روزمره تبدیل شد.
با این حال، کوک دستی همچنان مزایا و ویژگیهای خاصی دارد که نباید آنها را دستکم گرفت.
نازکتر و سادهتر: ساعتهای کوکی دستی
در اکثر موارد، ساعتهایی با موتور کوکی دستی، بهمراتب نازکتر از همتایان اتوماتیک خود هستند.
دلیلش هم این است که به روتور اضافی نیازی ندارند، در نتیجه ساختار سادهتری دارند.
البته استثناهایی هم وجود دارد:
-
ساعتهایی با روتورهای پیرامونی (Peripheral Rotor) مثل Vacheron Constantin Traditionnelle Tourbillon
-
یا موتورهای اتوماتیک با میکرو روتور (Micro-Rotor) مثل Bvlgari Octo Finissimo
اینها طراحی یکپارچهای ارائه میدهند که ضخامت کلی موتور را بهطور قابل توجهی افزایش نمیدهد.
اما چون این نوع طراحیها در صنعت ساعتسازی بسیار نادر هستند، میتوان با اطمینان گفت که در تقریباً تمام موارد، موتورهای کوکی دستی نازکتر هستند.
یکی از استثناهای معروف، کرنوگرافهای کلاسیک هستند که اغلب به دلایل سنتی، از موتورهای کوکی دستی استفاده میکنند.
قاب پشت شفاف و جلوهی دلنشینتر
اگر ساعت شما دارای قاب پشت شفاف (Transparent Caseback) باشد، ساعت کوکی دستی جلوهی زیباتری به شما ارائه میدهد.
چیزی سد راه نگاه شما نمیشود، چیزی نیست که جلوهی ظرافت و تزئینات زیبا را مخفی کند.
به همین دلیل، بسیاری از ساعتهایی با موتورهای پیچیده و جذاب برای نمایش بهتر جزییات داخلی، از کوک دستی استفاده میکنند – و این برای تماشاگر، تجربهای دلنشین است.
چرا ساعتهای رسمی (Dress Watches) معمولاً دستی هستند؟
بهدلیل پیشینهی تاریخی و ظاهر کلاسیکشان، ساعتهای کوک دستی معمولاً در دستهی معروف "دِرِس واچها (Dress Watches)" جای میگیرند.
این ساعتها معمولاً:
-
ساده، شیک و مینیمال هستند
-
نمایی ظریف و رسمی دارند
-
بهراحتی زیر آستین پیراهن یا کت پنهان میشوند
-
حس آرامش و وقار را منتقل میکنند
-
و در اغلب موارد با بند چرمی همراه هستند
در مقابل، ساعتهای اتوماتیک بیشتر حالوهوای اسپرت دارند.
ساعتی برای خبرهها و عاشقان زیباییشناسی کلاسیک
ساعتهای کوک دستی بهترین گزینه برای:
-
کلکسیونرها
-
کارشناسان حرفهای
-
و کسانی هستند که چشم و ذهنی علاقهمند به زیباییشناسی کلاسیک و بیزمان دارند.
برای مالک این ساعتها، نوعی آرامش و وقار درونی لازم است؛
کسی که هر صبح، با اولین فنجان قهوهاش، وقت میگذارد تا ساعتش را کوک کند و آن را برای روز آماده نماید.
کدام موتور مناسب من است؟ موتور اتوماتیک
در بین انواع مختلف موتورهای ساعت، موتور اتوماتیک (Automatic Winding) بدون شک متداولترین و محبوبترین نوع محرک محسوب میشود.
این موتورها با حرکت یکطرفه (Unidirectional) یا دوطرفه (Bidirectional) فنر اصلی داخل ساعت را شارژ میکنند.
یعنی تنها کافیست ساعت را روی مچ خود داشته باشید تا شارژ شود.
درون روتور ساعت، یک چرخ لنگر (Flywheel) قرار دارد که بهطور مداوم و مطمئن فنر داخل بشکه (Barrel) را تحت کشش قرار میدهد و انرژی لازم را تأمین میکند.
البته، این مکانیزم نیاز به حرکت دارد – یا از طریق حرکت طبیعی دست یا با استفاده از جعبهی کوک (Watch Winder).
چرا ساعتهای اتوماتیک همهگیر شدند؟
در سالهای گذشته، به دلایل کاملاً عملیاتی و کاربردی، ساعتهای بیشتری به موتورهای اتوماتیک مجهز شدند.
این موضوع تا حد زیادی به رشد محبوبیت ساعتهای اسپرت یا ساعتهای روزمره با ظاهر اسپرت مربوط است.
چه یک ساعت غواصی، چه ساعت نظامی، ساعت اکتشافی یا خلبانی –
همه اینها از مزایای سیستم کوک خودکار بهرهمند میشوند.
در سالهای اخیر، واژهی "ساعت اسپرت" تقریباً مترادف با ساعت روزمره شده است.
در نهایت، چه کسی بدش میآید کمی حس ماجراجویی و ورزشدوستی را در زندگی روزانهاش تجربه کند؟
قیمتهای رقابتیتر از همیشه
به لطف دههها تلاش پیشگامانهی برندهایی مثل ETA و Sellita (سوئیس)، یا Seiko و Miyota (ژاپن)،
امروزه موتورهای اتوماتیک دیگر مثل گذشته گرانقیمت و دور از دسترس نیستند.
این سازندگان – و برندهای دیگر – موتورهای اتوماتیک قابلاعتماد را در اختیار برندهای بزرگ، کوچک، معروف و تازهوارد قرار میدهند.
امروزه، میتوان یک ساعت اسپرت اتوماتیک باکیفیت را با قیمتی بسیار پایینتر از ۵۰۰ یورو تهیه کرد –
و گاهی حتی زیر ۲۵۰ یورو.
📌 برندهایی مانند:
Seiko، Orient، Tissot و Certina
و همینطور دهها برند کوچک (microbrand) که در سالهای اخیر بازار ساعت را با مدلهایی جذاب در این بازه قیمتی پر کردهاند.
از اینجا به بعد، کیفیت حد و مرز ندارد
همانطور که در هر حوزهی لوکس دیگر نیز میبینیم، سقف قیمتی مشخصی برای ساعتهای اتوماتیک وجود ندارد.
سازندگان پریمیوم (لوکس) مدام در حال آزمایش هستند:
-
استفاده از مکانیزمهای کوک پیشرفتهتر و بهینهشده
-
بهرهگیری از مواد جدید برای کاهش اصطکاک، مقاومت در برابر مغناطیس و افزایش دوام
-
ساخت روتورها از فلزات گرانبهای سنگین
-
و بهبود راندمان مکانیزمهای انتقال نیرو
روتور؛ فقط یک قطعهی کاربردی نیست
روتور (Rotor) در ساعتهای اتوماتیک، گاهی فقط وظیفهی شارژ کردن موتور را ندارد،
بلکه به افزایش ارزش مادی و هنری ساعت نیز کمک میکند.
این قطعه فضای مناسبی برای نمایش مهارتهای هنری، پرداختها و تزئینات سازنده فراهم میآورد
و اغلب در هنگام مشاهدهی داخل ساعت، عنصر بصری برجستهای محسوب میشود.
نتیجهگیری: ترکیبی از راحتی، دقت و دوام
بهطور خلاصه میتوان گفت:
کسانی که بهطور فعال از ساعتهای اتوماتیک استفاده میکنند، قطعاً از خریدشان راضی خواهند بود.
بهویژه اگر شما کلکسیون بزرگی نداشته باشید یا فقط یک ساعت داشته باشید،
یک ساعت اتوماتیک هرگز شما را ناامید نمیکند و همیشه آمادهی استفاده خواهد بود.
نکتهی مهم دیگر این است که تقریباً تمام موتورهای اتوماتیک مدرن، امکان کوک دستی از طریق تاج (Crown) را نیز دارند.
پس اگر ساعت متوقف شد، لازم نیست آن را تکان دهید (دارندگان Seiko SKX میدانند منظور چیست!)
بلکه کافی است با چرخاندن تاج، آن را دوباره شارژ کنید.
بهترینهای هر دو دنیا؟
بنابراین میتوان گفت که ساعت اتوماتیک ترکیبی از ویژگیهای کوارتز و دستی را ارائه میدهد.
اما با وجود همهی کاراییها و قابلیتهای مدرنش، برخی معتقدند که این مدلها کمی از ظرافت، شخصیت و اصالت ساعتهای مکانیکی کلاسیک فاصله گرفتهاند.
با این حال، ساعت اتوماتیک بهخوبی جای خود را بهعنوان همراه روزمره و قابلاعتماد زندگی مدرن تثبیت کرده است.
بهخاطر سادگی استفاده و انعطافپذیری بالا، احساس راحتی و خودانگیختگی را منتقل میکند
و کاربر را ناامید نخواهد کرد.
سخن پایانی
خب، حالا به پایان اولین شمارهی این مجموعه رسیدیم
و شما به دانش پایهای از تاریخچهی ساعت مچی و مهمترین مفاهیم مربوط به مکانیزمهای داخلی آن مجهز شدید.
امیدوارم از خواندن این مقاله لذت برده باشید
و مشتاقانه منتظر دیدارتان در شمارهی بعدی هستم.
منبع مقاله: altherr.de